ĐỌC VUI VÀ SUY NGHĨ

Cổ vũ lòng yêu thích các trò chơi hữu ích cho sự luyện tập trí óc trong cộng đồng người Việt

CP062 – Sao Kim tinh quá cảnh Mặt trời

Thuận Hoà suy tầm

 

Ngày 5 và 6 tháng Sáu năm 2012 là ngày mà sao Kim tinh (Venus) “quá cảnh” Mặt trời, nói rõ ra là, sao Kim tinh, Mặt trời và Địa cầu thẳng hàng, danh từ thiên văn gọi hiện tượng đó là “Transit of Venus”, tạm dịch là “Sao Kim tinh quá cảnh Mặt trời” (có từ điển dịch là “Sao Kim tinh đi ngang qua mặt trời”).

Hình 2 diễn tả sự thẳng hàng của Mặt trời (bên trong), sao Kim tinh (ở giữa) và Địa cầu (ngoài cùng).
Hình 1 cho thấy sao Kim tinh nhìn từ Địa cầu, chỉ là một đốm đen nhỏ trên dĩa tròn lớn Mặt trời, chụp khi hiện tượng “Kim tinh quá cảnh” xảy ra năm 2004.

Hiện tượng “Kim tinh quá cảnh” chỉ xảy ra trong vài giờ (Hiện tượng năm 2004 kéo dài được 6 giờ) tuơng tự như nhật thực khi Mặt trời, Mặt trăng và Địa cầu thẳng hàng. Sao Kim tinh, mặc dầu có đường kính gần như gấp 4 lần đường kính của Mặt trăng, nhưng được thấy rất nhỏ và chuyển động chậm hơn ngang qua Mặt trời, vì sao Kim tinh ở rất xa Địa cầu.

“Kim tinh quá cảnh Mặt trời” là một trong những hiện tương hiếm hoi mà ngành thiên văn có thể dự đoán được. Hiện tượng xảy ra mỗi 243 năm với một đôi “Kim tinh quá cảnh” cách nhau 8 năm, sau đó là một khoảng vắng 121.5 năm, rồi một khoảng vắng 8 năm và sau cùng là một khoảng vắng 105.5 năm.

Hiện tượng “Kim tinh quá cảnh” khi xảy ra thì xảy ra từng đôi cách nhau 8 năm (như đã xảy ra năm 2004 và 2012) vì thời gian 8 năm trên Địa cầu tương đương với 13 năm trên Kim tinh và trong khoảng thời gian đó, Địa cầu và Kim tinh gần như trở lại cùng vị trí lúc trước. Sau đó thì không còn chính xác nữa vì thật sự Kim tinh trở lại vị trí quá cảnh lúc trước 22 giờ sớm hơn mỗi lần. Phải 243 năm nữa thì mới có sự quá cảnh lần tiếp. Hiện tượng Kim tinh quá cảnh không phải luôn luôn xảy ra từng đôi, như hiện tượng năm 1396 và trong tương lai năm 3089.

Trong năm 2012, hiện tượng “Kim tinh quá cảnh” xảy ra ngày 5 và 6 tháng Sáu và đó là lần quá cảnh cuối cùng của Kim tinh trong thế kỹ nầy. Lần quá cảnh trước đó xảy ra vào ngày 8 tháng Sáu năm 2004. Lần quá cảnh kế tiếp sẽ xảy ra vào tháng Chạp năm 2117 và tháng Chạp năm 2125.

Hiện tượng “Kim tinh quá cảnh” có nhiều ý nghĩa trong thiên văn vì từ đó các nhà khoa học mới có được một ước lượng thực tế của hệ thái dương. Sự khảo sát hiện tượng quá cảnh của Kim tinh năm 1639 kết hợp với phương pháp “thị sai” (parallax method) đã giúp ước lượng được chính xác hơn khoảng cách giữa Mặt trời và Địa cầu. Từ đôi Kim tinh quá cảnh năm 1874 và 1882, nhà thiên văn Mỹ Simon Newcom đã ước lượng được khoảng cách giữa Mặt trời và Địa cầu là 149.59 triệu Km với sai số vào khoảng 300,000 Km. Ngày nay, với kỹ thuật tinh vi hơn, khoảng cách được công nhận là 149,597,870.7 Km với sai số chỉ 3 m!

Hiện tượng năm 2012 sẽ tạo ra nhiều cơ hội nghiên cứu cho các nhà khoa học, đặc biệt là sự điều chỉnh phương cách nghiên cứu các hành tinh ngoài thái dương hệ.

Hiện tượng quá cảnh của Kim tinh có thể nhìn thấy một cách an toàn nếu tuân theo những đề phòng cần thiết như khi khảo sát nhật thực. Cố nhìn Mặt trời mà không có dụng cụ bảo vệ mắt có thể gây hại trầm trọng hay vĩnh viễn cho mắt.

Hiện tượng Kim tinh quá cảnh năm 2012 có thể nhìn thấy từ các nước quanh biển Thái Bình Dương, gồm có Hawai, Tây Bắc North America, Bắc Asia Japan, Korea, New Zealand, miền trung và phía Đông Australia và các đảo trên Thái Bình Dương.. Phần lớn North America và phía Tây Bắc South America có thể thấy hiện tượng trước khi Mặt trời lặn. Còn các nước ở miền Nam Á châu,, Trung Đông, phía Đông Phi châu, Tây Úc và phần lớn Âu châu có thể nhìn thấy phần cuối của hiện tượng khi Mặt trời lên vào sáng hôm sau.

Như đã viết ở trên, hiện tượng Kim tinh quá cảnh Mặt trời năm 2012 đã đem lại nhiều đề tài nghiên cứu cho các khoa học gia, như:

• Đo bóng mờ trên các hành tinh sáng gây ra do sự quá cảnh Mặt trời của một hành tinh đã biết có thể giúp tìm các hành tinh ngoài Thái dương hệ.

• Đo đường kính biểu kiến của Kim tinh khi quá cảnh Mặt trời và kết hợp với đường kính đã biết của Kim tinh có thể giúp ý kiến làm sao đo kích thước của các hành tinh khác chưa biết.

• Khảo sát khí quyển trên Kim tinh từ Địa cầu bằng viễn vọng kính, kết hợp với kết quả do Venus Express gởi về có thể giúp tìm hiểu chính xác hơn về lớp khí quyển và khí hậu trên Kim tinh.

• Sự khảo sát quang phổ của tầng khí quyển đã biết trên Kim tinh có thể giúp cho sự khảo sát các hành tinh ngoài thái dương hệ có tầng khí quyển chưa được biết đến.

• Viễn vọng kính Hubble sẽ sử dụng Mặt trăng như là tấm gương để khảo sáo ánh sáng dội từ Kim tinh v à xác định cấu tạo của tầng khí quyển của nó. Kỹ thuật đó cũng có thể dùng để khảo sát các hành tinh ngoài thái dương hệ.

Thuận Hoà sưu tầm

 
%d bloggers like this: