Trong bài viết “Chứng minh hiện hữu và Chứng minh không hiện hữu” (xem trong các Chuyện Phiếm Khoa Học trước), tác giả có trình bày một thí dụ về “chứng minh hiện hữu”. Chỉ bằng lý luận chặt chẽ, ta có thể chứng minh được sự hiện hữu của 2 người có cùng số tóc  trên quả địa cầu nầy. Có điều là, chứng minh đó không xác định được 2 người đó là ai! Trong bài viết hôm nay, tác giả xin trình bày thêm một thí dụ vui nữa, cũng thuộc loại “Có hiện hữu, nhưng không biết ở đâu”!

*    *    *

Một nhà sư trẻ phát tâm đi bộ lên một ngôi chùa vắng vẻ trên một ngọn núi cao 3 ngàn thước để tập thiền định trong 3 tháng .

 Chỉ có một con đường hẹp, ngoằn ngoèo, dẩn từ chân núi lên đến đỉnh. Nhà sư khởi hành lúc 6 giờ sáng, mang theo đầy đủ thuốc men, thức ăn khô và nước uống. Dọc đường, khi nào mệt, nhà sư dừng lại nghỉ, khi nào đói nhà sư dừng lại để ăn, khi nào khát, nhà sư đừng lại để uống nước. Nhà sư đi thong thả với tinh thần thanh thản, an nhiên, không chểnh mảng mà cũng không vội vàng.  Đến chiều tối thì nhà sư lên đến đỉnh núi. 

Ngụ tai chùa được 3 tháng, thiền định chăm chỉ dưới sự chỉ dẩn của thiền sư trụ trì, nhà sư xuống núi, cũng khởi hành lúc 6 giờ sáng, cũng theo con đường độc đạo như lúc lên.

Hỏi vậy:

 “Có nơi nào trên con đường độc đạo mà nhà sư đến đó, khi đi lên và khi 
  đi xuống, ở cùng một thời điểm hay không?”

 Nếu bạn trả lời là “Không có”, thì bạn có chứng minh được sự “Không hiện hữu” đó hay không? Bạn có thể cho rằng vì nhà sư dừng lại một cách tuỳ hứng, để nghỉ mệt, để ăn, để uống, để nhìn một đoá hoa đẹp, để nghe một tiếng chim hót …… không có gì là được xác định rõ ràng hết!  Bạn nghĩ không sai, nhưng nhà sư lên núi xuống núi trên cùmg một con đường thì sao? Bạn có thể đồng ý rằng nhà sư, khi lên và khi xuống, phải đi qua một nơi nào đó 2 lần, nhưng phải ở 2 thời điểm khác nhau, khộng thể nào cùng một thời điểm được!

Những suy nghĩ của bạn cũng không khác những suy nghĩ đầu tiên của nhiều người khác, trong đó có cả những luận lý gia.  Nhưng các luận lý gia không chấp nhận đó là một chứng minh vững chắc cho lập luận “Không hiện hữu” và họ tiếp tục tìm tòi.

Nếu “Không hiện hữu” không chứng minh được, thì chứng minh “Hiện hữu” xem có được không? Cũng không dễ! Cho đến một hôm, có người vở lẽ ra là có một cách lý luận đơn giản chứng minh được là có một nơi nhà sư đã đi qua 2 lần ở cùng một thời điểm.

 Vì nội dung của bài viết, tác giả phải trình bày lý luận đơn giả đó trong đoạn kế tiếp sau đây, nhưng tác giả khuyên các bạn đừng đọc tiếp, hãy bỏ 1 tuần ra để tự mình suy nghĩ, để thấy cái thú vị khi vở lẽ ra …! Hãy đọc tiếp tuần tới!

 *    *    *

Bạn cứ tưởng tượng là có 2 nhà sư giống y như nhau, tinh thần, thể chầt như nhau, một sư khởi hành lúc 6 giờ sáng đi từ chân núi lên đỉnh núi, sư thứ hai cũng khởi hành lúc 6 giờ sáng và đi từ đỉnh núi xuống chân núi. Trên con đường độc đạo, 2 nhà sư bắt buộc phải gặp ở một nơi nào đó trên đường đi, ở cùng một thời điểm (giả sử đồng hồ của 2 nhà sư chính xác như nhau!).

 Lý luận đó được các nhà luận lý chấp nhận và chứng minh được sự “hiện hữu” của một nơi trên con đường độc đạo mà nhà sư đã đi qua  2 lần ở cùng một thời điểm.

Chỉ có điều là nơi đó là nơi nào thì không ai biết rõ được! Xác định được nơi đó phải cần phải có nhiều giả thiết khác như bài toán sau đây:

 Ông Tư khời hành lúc 6 giờ sáng, đạp xe đạp từ thành phố A đến thành phố B cách nhau 140 km, với vận tốc đều 30 km/giờ. Ngày hôm sau, ông Tư cũng khởi hành lúc 6 giờ sáng, đạp xe từ thành phố B trở về thành phố A, trên cùng một con đường mà ông đã đi hôm qua, với vận tốc đều 40 km/giờ. Chứng minh rằng trên con đường nối 2 thành phố A và B, có một nơi mà ông Tư, khi đi từ A đến B và khi về từ B đến A, đến đó ở cùng một thời điểm. Xác định nơi đó và thời điểm lúc đó.

 Bài toán nầy thật ra rất khó, nhưng bây giờ, bạn có thể giải được dễ dàng!

Giả sử trong cùng ngày mà ông Tư khởi hành từ thành phố A đến thành phố B, có ông Năm cũng đạp xe từ thành phố B đến thành phố A, cũng khởi hành lúc 6 giờ sáng nhưng với vận tốc đều 40 km/giờ. Ông Tư và ông Năm đi ngược chiều với vận tốc đều

30 km/giờ và  40 km/giờ, nên mỗi giờ tiến gần nhau được 30 km + 40 km  =  70 km.

Do đó, 2 ông gặp nhau sau 140 / 70  = 2 giờ,  140 km là khoảng cách giữa 2 thành phố A và B. Vậy, ông Tư và ông Năm gặp nhau lúc 6 giờ + 2 giờ =  8 giờ sáng tại một nơi cách thành phố A 30 km x 2  =  60 km.

Nói cách khác:   Lúc đi và lúc về giữa 2 thành phố A và B, ông Tư sẽ qua một nơi cách thành phố A  60 km lúc 8 giờ.

Hồ văn Hoà (Thuận Hoà)